Agata Bzdyń ENG Agata Bzdyń FR Agata Bzdyń PL

BLOG

26.07.2018

VAT prawem człowieka?


Jeśli są jeszcze osoby, które uważają, że skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka mogą wnosić wyłącznie osoby fizyczne i że w zakresie jego jurysdykcji nie mieści się żadna kwestia związana z funkcjonowaniem przedsiębiorców, to mam nadzieję, że poniższe opracowanie przekona wszystkich, że jest zupełnie inaczej. 
Niniejsze opracowanie zostało sporządzone na podstawie wykonanego przeze mnie samodzielnie tłumaczenia wyroku Trybunału z języka angielskiego i może zawierać niedociągnięcia stylistyczne. Z tego powodu, proszę wszystkich o wyrozumiałość. 
 
W dniu 14 czerwca 2018 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok w sprawie wniesionej przez spółkę Euromak Metal Doo przeciwko Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii (nr skargi 68039/14) stwierdzając, że doszło do naruszenia prawa spółki wskazanego w art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w związku z niezachowaniem przez Państwo-Stronę Konwencji równowagi pomiędzy działaniem w interesie publicznym w zakresie zapewnienia opłacenia podatku VAT a ochroną praw skarżącej spółki.
 
ISTOTNE FAKTY:
 
Skarżąca spółka działała na rynku od 1998 r., jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Jej wspólnikami były dwie osoby fizyczne. Przedmiotem działalności spółki był handel złomem i w tym celu dokonywała zakupu odpadów aluminium, miedzi, żelaza i innych metali, przetwarzała je i oferowała tak wytworzone produkty do dalszej sprzedaży. 
Spółka była zarejestrowana jako czynny podatnik VAT i wywiązywała się z obowiązku składania odpowiednich deklaracji i dokumentów w tym zakresie. Okresowo również na podstawie składanych dokumentów występowała z wnioskami o odliczenia VAT, zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.
Do dnia wydarzeń objętych skargą skarżąca spółka wnosiła regularnie o zwrot podatku, przedkładając organom podatkowym swoje wyliczenia podatku VAT, płatności i odliczenia. Organy państwa dokonywały zwrotów podatku bez wskazywania, że spółka popełniła jakikolwiek błąd w swoich działaniach lub że zobowiązana była do dopłaty podatku.
22 września 2009 r. Urząd Skarbowy w Skopije wydał postanowienie o wszczęciu postępowania kontrolnego w skarżącej spółce w zakresie obowiązków związanych z VAT. Czynności kontrolne trwały od października do listopada 2009 i dotyczyły okresu od 1 stycznia 2005 do 30 czerwca 2009. Sporządzony przez badających spółkę urzędników raport wskazywał, że część jej kontrahentów, mimo iż byli zarejestrowanymi podatnikami VAT, nie odprowadzała należnych świadczeń lub nie składała odpowiednich deklaracji VAT, mimo iż odpowiednie kwoty tego podatku wynikały z faktur wysyłanych do skarżącej spółki. Ustalenia te zostały poczynione przez urzędników na podstawie wcześniejszych kontroli przeprowadzonych u kontrahentów skarżącej, które to kontrole pozostawały bez dalszych ustaleń. 
Kontrola w skarżącej spółce wykazała, że część z wystawionych przez nią faktur VAT nie zawierała adresów kontrahentów. Ponadto kontrola ustaliła, że wszystkie faktury pochodzące od kontrahentów spółki zostały należycie przez nią zapłacone, a VAT wynikający z faktur przez nią wystawionych został odpowiednio zadeklarowany
W związku z ustaleniami dokonanymi podczas kontroli a dotyczących dostawców skarżącej spółki stwierdzono, że spółka nie spełniła wymagań przewidzianych w prawie niezbędnych do skorzystania z prawa do odliczenia VAT, których dokonywała. 
20 listopada 2009 r. Urząd Skarbowy opierając się na wskazanych ustaleniach wydał 2 decyzje ustalające wysokość zobowiązań podatkowych spółki w zakresie VAT na łączną kwotę MKD 3,827,546.00 (denarów macedońskich; EUR 62,000). Zgodnie z treścią decyzji były to kwoty nienależnie przez spółkę odliczone w latach 2005 - 2007. Spółka odwołała się od wskazanych decyzji wskazując, że spełniła ona swoje zobowiązania podatkowe w zakresie VAT wynikające z faktur wystawionych przez jej dostawców oraz że nie może ona być odpowiedzialna za zaniedbania powstałe po stronie jej kontrahentów. Minister Finansów oddalił odwołanie skarżącej powielając ustalenia i uzasadnienie organu pierwszej instancji.
22 marca 2010 r. Spółka otrzymała od Urzędu Skarbowego ponaglenie w zakresie zapłaty należnej kwoty, wobec faktu, że wniesienie odwołania nie hamowało obowiązku zapłaty kwoty wskazanej w decyzji organu. Wezwanie do zapłaty dotyczyło całości należnej kwoty wraz z odsetkami, tj. MKD 6,059,124 (EUR 100,000)
23 kwietnia 2010 r. Skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego.
29 kwietnia 2010 r. Urząd Skarbowy dokonał zajęcia jej rachunku bankowego na kwoty wskazane w treści wcześniejszych decyzji.
28 marca 2011 r. Sąd administracyjny przekazał sprawę skarżącej do ponownego rozpoznania przez Ministra Finansów w związku z ustaleniem, że osoba, która wydała decyzję w drugiej instancji nie była do tego uprawniona. 
26 maja 2011 r. Minister Finansów ponownie oddalił odwołanie skarżącej od decyzji organu pierwszej instancji, a ta ponownie wniosła skargę do sądu administracyjnego. 
1 marca 2013 r. Sąd administracyjny oddalił skargę spółki wskazując, że nie zostały spełnione łączne przesłanki do uzyskania prawa odliczenia VAT. W szczególności dochód spółki został wygenerowany przez kontrahentów skarżącej, którzy nie spełnili swoich obowiązków w odniesieniu do płatności VAT. Sąd ten wskazał, że jest to w interesie każdego podatnika, aby wiedzieć i być świadomym, z kim dokonuje transakcji biznesowych.
17 września 2013 r. Skarżąca wniosła skargę do Wyższego Sądu Administracyjnego. 
13 marca 2014 r. Wyższy Sąd Administracyjny utrzymał w mocy ustalenia i wnioski organów podatkowych. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że skarżąca spółka nie spełniła wymogów prawnych do skorzystania z prawa odliczenia podatku VAT w szczególności dlatego, że przepływy pieniężne skarżącej jako podatnika VAT były wykonywane przez innych podatników, którzy nie wypełnili swoich zobowiązań w zakresie zgłoszenia i zapłaty podatku VAT. Sąd wskazał, że dokonując badania skargi, w zakresie zarzutu wskazującego, że skarżąca nie powinna być obciążana obowiązkami osób trzecich oddalił go z uwagi na to, że każdy podatnik ma interes w tym, aby wchodzić w relacje biznesowe z innymi podmiotami
2 lutego 2017 r. Skarżąca spółka ze względu m.in na niezłożenie sprawozdania finansowego za 2014 r., została wykreślona z rejestru przedsiębiorców i zakończyła funkcjonowanie. Rachunek bankowy spółki pozostawał zajęty aż do dnia 10 kwietnia 2017 r., tj. do dnia, w którym został zamknięty. Z uwagi na brak środków na rachunku, Urząd Skarbowy nie zaspokoił swoich roszczeń wobec spółki
Dodatkowo Trybunał w wyroku wskazał, że dnia 9 grudnia 2011 roku wniesiono do sądu karnego akt oskarżenia o przestępstwa związane z nielegalnym prowadzeniem działalności gospodarczej, nadużycia władzy oraz uchylanie się od płacenia podatków. Akt oskarżenia dotyczył kilku, lecz nie wszystkich kontrahentów skarżącej spółki. Oskarżonym zarzucono, że używali spółek dostawców do generowania fałszywych faktur VAT, nie mających pokrycia w rzeczywistych zdarzeniach gospodarczych. Postępowania nie prowadzono bezpośrednio przeciwko spółkom dostawców jako podmiotom zbiorowym. Sprawcy zostali uznani winnymi w wyroku z dnia 29 marca 2013 r., który stał się prawomocny w dniu 9 stycznia 2014 r.
 
PRZEPISY PRAWA KRAJOWEGO W MACEDONII
 
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w zakresie VAT, podatnik ma prawo pomniejszyć VAT, do którego zapłaty jest zobowiązany poprzez odliczenie od niego kwoty, która została już zapłacona w wyniku dokonania transakcji z innymi uczestnikami łańcucha dostaw. Prawo do uzyskania odliczenia VAT jest zależne od faktu uzyskania przez podatnika faktury, wystawionej zgodnie z przepisami prawa, lub deklaracji celnej. Prawo do dokonania odliczenia przysługuje, gdy wszystkie powyższe warunki zostały spełnione. 
 
SKARGA
 
Skarżąca spółka zarzuciła przed Trybunałem naruszenie jej prawa wynikającego z Art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz wskazując, że pomimo spełnienia wszystkich swoich obowiązków w zakresie rozliczenia podatku VAT, organy krajowe pozbawiły ją prawa do odliczenia VAT naliczonego, który zapłaciła dokonując płatności za otrzymywane towary, z uwagi na to, że jej dostawcy nie wypełnili swoich obowiązków zgłoszeniowych
Co więcej, skarżąca podniosła, że w wyniku odmowy przyznania jej prawa do dokonania odliczenia, nakazano jej bez uzasadnienia uiścić naliczone kwoty VAT, który w przeszłości zgodnie z przepisami odliczyła, tym razem wraz z odsetkami
Ponoszono również, że spółka została obciążona dodatkowymi kwotami podatku VAT, które odliczyła zgodnie z obowiązującym prawem w przeszłości. Spółka wskazała, że nie miała ani prawnego obowiązku, ani też sposobności, aby dowiedzieć się, czy jej dostawcy wypełnili swoje obowiązki odnośnie VAT lub wpłynąć na ich działania w tej kwestii w jakikolwiek sposób. Ingerencja w prawo spółki przewidziane w Konwencji nie była przeprowadzona na podstawie prawa, a „ukaranie” spółki obowiązkiem zapłaty dodatkowej kwoty VAT obciążyło ją nieproporcjonalnym ciężarem. Spółka wskazała również, że jej sytuacja jest podobna do sytuacji opisanej w skardze „Bulves” AD v. Bułgarii (nr skargi 3991/03, 22 stycznia 2009), dlatego też w niniejszej sprawie Trybunał powinien wydać wyrok stwierdzający naruszenie Konwencji.
 
Rząd Macedonii w odpowiedzi na zarzuty skarżącej spółki zaprzeczył jakoby w niniejszej sytuacji doszło do ingerencji w prawo skarżącej spółki ze względu na to, że skarżąca nigdy nie zapłaciła kwot wskazanych w decyzji organów podatkowych. Ewentualnie, na wypadek uznania przez Trybunał, że doszło do ingerencji w prawo skarżącej, Rząd Macedonii wskazał, że była ona proporcjonalna. Wobec uznawania przez Trybunał istnienia szerokiego marginesu oceny, z której korzystają Państwa-Strony Konwencji, skarżąca spółka była zobowiązana ponieść odpowiedzialność za przestępczą działalność swoich dostawców, którą popierała poprzez zgadzanie się, aby posługiwać się i polegać na wystawianych przez nich fakturach. Zdaniem Rządu fakt, że należność wskazana w decyzjach organów podatkowych nie została wyegzekwowana od skarżącej spółki jest wystarczający, aby wskazać, że stan faktyczny przedstawiony w skardze zasadniczo różni się od stanu faktycznego, który był podstawą wydania wyroku w sprawie „Bulves” AD
 
TRYBUNAŁ ZWAŻYŁ:
Zasady ogólne:
Trybunał podkreślił, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu na mocy paragrafu drugiego Artykułu 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, jako że ingerencja w prawo skarżącej miała bezsprzecznie na celu zapewnienie płatności podatków („securing payment of taxes”). W tym zakresie Trybunał przypomniał, że mimo iż Państwa-Strony Konwencji mają szeroki margines uznania, ingerencja w prawo skarżącego musi zachowywać sprawiedliwą równowagę („fair balance”) między potrzebami interesu ogółu obywateli i wymogami ochrony praw jednostki. 
 
Zastosowanie zasad ogólnych do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy:
Na początku Trybunał podkreślił, że w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że prawo skarżącej do odliczenia VAT może być uznane za co najmniej „uzasadnioną ekspektatywą” prawa własności równoznaczną z uzyskaniem prawa „posiadania” w znaczeniu nadanym mu w zdaniu pierwszym Artykułu 1 Protokołu 1 („Bulves” AD, § 57). Podkreślił również, że postępowanie podatkowe w odniesieniu do skarżącej spółki jest ingerencją w jej prawo posiadania (Khodorkovskiy i Lebedev v. Rosji, § 873). 
W przedmiotowej sprawie Trybunał zauważył, że skarżąca spółka zadeklarowała VAT ze wszystkich faktur, które wystawiła. Spełniła również inne obowiązki podatnika VAT dokonując płatności podatku i otrzymując zwroty na podstawie faktur wystawianych przez swoich dostawców, w których zadeklarowano podatek VAT. Fakt ten został wykazany tym, że przez lata, skarżąca spółka wnioskowała o dokonywanie zwrotów podatku i otrzymywała go bez żadnych uwag ze strony organów państwa. Wnioski wyciągnięte wobec dostawców spółki (głównie to, że sami nie wykonywali swoich obowiązków podatkowych - składania deklaracji VAT i odprowadzania podatku) były oparte o wcześniejsze kontrole podatkowe w tamtych spółkach, które nie zostały udostępnione skarżącej spółce. Z tego względu Trybunał stwierdza, że skarżąca spółka nie miała, ani nie mogła mieć wiedzy o tym, czy którykolwiek z jej dostawców wypełniał swoje zobowiązania podatkowe w zakresie podatku VAT, ani też, że nie zarzucano jej udziału w żadnej działalności przestępczej prowadzonej przez tamte spółki
Trybunał przypomniał, że w sprawie „Bulves” AD stwierdził naruszenie prawa skarżącej spółki w podobnych do wskazanych w niniejszej sprawie okolicznościach. Trybunał w tamtej sprawie wskazał, że z uwagi na to, że skarżąca spółka wypełniła w całości swoje zobowiązania w zakresie deklaracji VAT, niezdolność skarżącej spółki do zabezpieczenia, aby jej kontrahenci wypełniali ciążące na nich zobowiązania w zakresie składania deklaracji VAT i fakt, że w sprawie nie doszło do popełnienia przestępstwa oszustwa dotyczącego VAT, o którym spółka skarżąca miała wiedzę lub środki (sposób), aby taką wiedzę uzyskać, Trybunał uznał, że nie może być ona obciążona w całości konsekwencjami niewywiązywania się swoich dostawców z obowiązku deklarowania VAT w termiach przepisanych prawem, poprzez odmówienie jej prawa do odliczenia VAT-u i w konsekwencji wobec obciążenia obowiązkiem zapłaty VAT po raz drugi z odsetkami. Trybunał stwierdził, że równoznaczne jest to z nadmiernym obciążeniem skarżącej spółki, które narusza zasadę zachowania sprawiedliwej równowagi (fair balance), która musi być zachowana pomiędzy interesem ogółu społeczeństwa a wymaganiami dotyczącymi ochrony indywidualnego prawa własności. (§79). 
Trybunał stwierdził więc, że powyższe wnioski są właściwe również w niniejszej sprawie. 
 
Jedyną zauważoną przez Trybunał różnicą pomiędzy niniejszą sprawą a sprawą Bulves było to, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie uregulowała swoich należności wobec Państwa a wynikających z decyzji organów podatkowych. W związku z tym, Trybunał zauważył, że rachunek bankowy skarżącej został zajęty zgodnie z nakazami organów podatkowych i w konsekwencji skarżąca przestała istnieć, co uczyniło obiektywnie niemożliwym wykonanie jej obowiązków wobec państwa. W tej sytuacji, mając na uwadze, że nie ma wątpliwości, co do tego, że omawiana kontrola podatkowa miała wpływ na prawo własności skarżącej spółki, różnica ta nie ma decydującego znaczenia dla oceny stanu faktycznego w niniejszej sprawie przez Trybunał w świetle art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji (dla porównania stanowisko w sprawie Business Support Centre v. Bulgaria, skarga nr 6689/03, z dnia 18 marca 2010). 
Co więcej, odnosząc się do możliwości dochodzenia przez skarżącą spółkę roszczeń na drodze cywilnej przeciwko jej dostawcom, jak zasugerował Rząd Macedonii, Trybunał stwierdził, że może to być istotne z punktu widzenia dokonania przez niego oceny proporcjonalności (Sulejmani v. Macedonia, skarga nr 74681/11, §41, z dnia 28 kwietnia 2016), jednakże Trybunał zaznaczył, że w toku postępowania administracyjnego organy krajowe nigdy nie zasugerowały skarżącej spółce, że jest taka możliwość w jej sytuacji. W odniesieniu do tego Trybunał zauważył również, że Rząd nie wykazał, aby postępowanie cywilne było skutecznym i dostępnym środkiem krajowym w czasie przedstawionych w skardze wydarzeń (podobnie w Bulves §50, mutatis mutandis Andonoski v. Macedonii, skarga nr 16225/08, §38, z dnia 17 września 2015). Te same spostrzeżenia dotyczą również sugestii Rządu Macedonii, że skarżąca spółka powinna była starać się uzyskać status pokrzywdzonego w postępowaniu karnym przeciwko sprawcom
W konkluzji Trybunał wskazał, że Rząd Macedonii nie przedstawił żadnych faktów lub argumentów mogących przekonać Trybunał, aby ten doszedł do innych wniosków niż wskazane w sprawie „Bulves” AD. Przedstawione fakty są zatem wystarczające dla Trybunału, aby stwierdzić naruszenie art. 1 Protokołu 1 do Konwencji w niniejszej sprawie. 
 
ZASTOSOWANIE ART. 41 KONWENCJI - SŁUSZNE ZADOŚĆUCZYNIENIE
Skarżąca spółka domagała się przed Trybunałem kwoty EUR 111 816 tytułem naprawienia szkody majątkowej. Na tą sumę składały się zyski, które spółka mogłaby osiągnąć w okresie po zajęciu przez organy jej rachunku bankowego do dnia wykreślenia jej z rejestru przedsiębiorców. Dodatkowo Prezes skarżącej spółki żądał kwoty EUR 19 590 tytułem utraconych zarobków. W zakresie szkody niemajątkowej spółka żądała EUR 500 000
Rząd zakwestionował wskazane kwoty jako zbyt wysokie i nieuzasadnione.
 
Zaznaczyć należy, co nie wynika wprost z treści wyroku, że spółka, jako że de facto nie poniosła kosztów obciążenia VAT wobec nieskuteczności egzekucji wobec niej, nie domagała się przyznania jej kwoty VAT wskazanych w decyzjach organów podatkowych
 
Trybunał nie dopatrzył się żadnego związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem konwencji a wskazaną przez spółkę i jej Prezesa wysokością szkody majątkowej. Stwierdzone naruszenie konwencji nie dotyczy bowiem wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców lub utraty przez jej Prezesa oczekiwanego zysku. W swojej istocie, jedynie przedmiotem postępowania przed Trybunałem było nadmierne obciążeniem, któremu spółka była poddana było nieprawidłowe oszacowanie jej zobowiązań podatkowych w zakresie VAT. Z tego powodu Trybunał odrzucił obydwa roszczenia.
W odniesieniu do roszczenia o naprawienie szkody niemajątkowej, na podstawie dotychczasowego orzecznictwa Trybunału, Trybunał stwierdził, że opierając się o zasadę słuszności, przyznanie skarżącej kwoty EUR 4 000 będzie wystarczające. Kwota ta będzie wypłacona wspólnikom spółki skarżącej. 
Oprócz tego skarżącej spółce przyznano zwrot kosztów i wydatków poniesionych w związku ze złożeniem skargi przed Trybunałem w wysokości EUR 1500 (z żądanych EUR 3,184).
 
Wyrok nie jest jeszcze prawomocny. Każda ze stron może wnieść o rozpoznanie sprawy przez Wielką Izbę 17-tu sędziów Trybunału. 

Wasze komentarze


Brak komentarzy

Dodaj komentarz

POWRÓT

Kontakt

KANCELARIA RADCY PRAWNEGO AGATA BZDYŃ

ul. Bagno 2, 00-112 WARSZAWA

Tel. Komórkowy: +48 733 310 782

abzdyn@agatabzdyn-legal.pl

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb.
Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.    

spacja bydgoszcz    spacja bydgoszcz